Marieke Eyskoot
Dat ik voor het eerst sinds maanden tijdens een vroege ochtendwandeling weer eens een rozige zonsopgang zag, in plaats van zwart en alleen maar donkerte. De lente komt er echt aan. Dat klimaatzorgen in 2020 nog op nummer 3 stonden en nu op nummer 41, blijkt uit een jaarlijks onderzoek van Klingendael naar hoe Nederlanders naar de wereld kijken.

Marieke Eyskoot
Eenenveertig, ja.

Jennifer Hoffman
O jezus.

Other speaker
Dat.

Marieke Eyskoot
En dat ik een event presenteerde voor verbetering van de chocolade-industrie. Daar ging dat over, waar een cacaoboer uit Ghana te gast was. En zij was zo vol vuur. Echt zo krachtig en zo uitgesproken. Zij speelt een heel grote rol in de cacaowereld om de positie van vrouwen te versterken. Echt te gek. Letizia Yankee is haar naam. Haar horen spreken zal me altijd bijblijven. Ik zal een link naar haar en naar de Amsterdam Chocolate Week, die het dus vorige week was—hallo topweek—in de show notes zetten. Dit zijn een paar van de duurzame dingen die mij raakten deze week.

Maar wat beweegt mijn gast als het over duurzaam leven gaat? Welkom bij Dit is een goede podcast voor een duurzamer leven. Wat goed dat je luistert. Mijn naam is Marieke Eyskoot. Ik ben duurzame lifestyle-expert, spreker en presentator van events en op tv. En vanuit de Hortus Botanicus in Amsterdam bespreek ik elke week met een gast wat je tegenkomt als je je leven probeert te verduurzamen. Wat gaat heel goed? Wat misschien minder? En waarom dan? Wat geeft je hoop? Waarom zet je door? En wat zet je liever niet op Instagram? We delen tips, maar onderzoeken ook wat nou maakt dat we doen wat we doen, zodat het anders kan—en snel een beetje ook, want klimaatzorgen verdienen echt een veel hogere plek dan 41. Dus aan de slag allemaal, en dat doen we samen met onze gast van vandaag.

En dat is niemand minder dan Jennifer Hoffman, een geliefd acteur en presentator en een betrokken mens. Ze brak door in de serie Westenwind, alweer ruim twintig jaar geleden. Ja, ruim twintig jaar. En inmiddels kennen veel mensen haar van geweldige rollen in Dokter Tinus, Hartenstraat, De Luizenmoeder. Ze presenteerde een aantal van mijn lievelingsprogramma’s, zoals Genaaid en Gefileerd, over de misstanden in de kleding- en visindustrie. En laat ons nu ook allerlei mooie plekken op de wereld zien in 3 op Reis. Maar ze maakt zich ook druk over deze wereld en spreekt zich uit op sociale media over duurzaam leven. Ze maakt reclame voor bedrijven die het anders doen. Kortom: ik mag haar wel. Welkom, Jennifer Hoffman.

Jennifer Hoffman
Ja dankjewel. Fijn dat je er bent.

Marieke Eyskoot
Ja, dat vind ik ook. Wat is het hier prachtig.

Jennifer Hoffman
Nou ja, een soort—

Marieke Eyskoot
Magische plek. Welkom in de Hortus. Mooi uitgezocht.

Jennifer Hoffman
Dank je wel.

Marieke Eyskoot
Ik wilde het heel graag op deze plek maken, om te laten zien natuurlijk hoe fantastisch de natuur is. Als je luistert: je kunt ook naar ons kijken als je wil op YouTube, en ook op sociale media laten we wat zien van hoe het hier is. Wij kennen elkaar, denk ik, van Instagram, van sociale media—in ieder geval dat we elkaar via aangesproken hebben als eerste. Dat denk ik. Denk jij dat ook?

Jennifer Hoffman
Dat weet ik dus ook niet meer precies. Dat denk ik wel. Ik denk dat door Genaaid ben ik in ieder geval getipt over jou. Dat jij een boek had geschreven. En daar ben ik me toen in gaan verdiepen. Volgens mij heb ik toen heel… Ik heb heel veel van jouw boeken gekocht, bedenk ik me nu ineens. Want het was mijn antwoord. En toen zeiden heel veel mensen: “Ja, maar wat moet ik dan doen? Wat moet ik dan… Want je wil nu dat ik duurzaam ben. Wat moet ik dan doen?” En dan deed ik eigenlijk: “Hier heb je een boek. Dan moet je dit boek maar lezen. Dit is een goede gids van Marieke Eyskoot. Daar staat alles in.”

Marieke Eyskoot
Dank.

Jennifer Hoffman
Dus ik heb nu geen boek meer van jou, want ik heb alles weggegeven.

Marieke Eyskoot
Dit kunnen we oplossen. Dit kunnen we nou echt heel makkelijk oplossen. Jij hebt me ooit ook eens getagd op Instagram nadat Genaaid was uitgezonden. Een serie over misstanden in de kledingindustrie. Ik ging daar ook over delen: kijk nou wat geweldig het is dat dit gemaakt is. En toen tagde jij mij als iemand die je moet volgen en ik dacht echt: wat gebeurt hier? Er was een enorme buzz aan de hand en dat bleek te komen doordat jij dat had gezegd. Heel erg veel dank daarvoor.

Ik vroeg me ook af toen ik dit aan het voorbereiden was: heb jij wel eens door, van dichtbij, wat het effect kan zijn dat je zoiets aanraadt aan mensen? Want dat was voor mij dus bijvoorbeeld heel groot.

Jennifer Hoffman
Nou, dat vind ik echt ongelooflijk om te horen. Nee, dat heb ik dan niet. Wat ik wel heel bijzonder vind en wat ik merk met mijn sociale media, is dat ik veel berichten krijg. De meeste berichten gaan over duurzaamheid, gaan over vragen. Vrouwen die vragen, of mannen die vragen: “Hé, ik ben op zoek hiernaar, wat moet ik doen?” Of: “Ik krijg een kind, wat moet ik doen? Welke keuzes kan ik maken? Welke duurzame keuzes kan ik maken?” En daar geef ik ook altijd antwoord op.

En ik wil eigenlijk—maar ik heb gewoon geen tijd—ik wil veel meer van dat soort dingen gaan doen. Gewoon positieve, leuke, duurzame tips op mijn Instagram zetten, zodat mensen dat heel makkelijk kunnen volgen of oppikken. Maar ja, ik heb een peuter. En een peuter vergt veel tijd. En ik wil ook niet dat hij ziet dat ik op mijn telefoon zit. Dus mijn telefoon ligt heel vaak nu ergens anders. Dus ik vergeet foto’s te maken. Ik vergeet content te maken. Dat zit gewoon niet in mijn systeem. Dus ik worstel daarmee.

Maar ik vind het heel… altijd als ik zo’n bericht krijg, dat doet me heel veel. En zeker als ik nu nog—want Genaaidis… hoe lang is dat geleden?

Marieke Eyskoot
Ik denk dat we het wel over vier jaar geleden hebben of zoiets.

Jennifer Hoffman
Ik denk vijf misschien wel. Vijf, zes jaar geleden. En daar krijg ik nog steeds berichten dat mensen daardoor beïnvloed werden of beïnvloed zijn. En dat vind ik echt fantastisch natuurlijk.

Marieke Eyskoot
Om te horen. Veel hiervan is heel herkenbaar voor mij. Ik krijg deze vragen op sociale media natuurlijk ook echt heel veel. Of misschien dat soort opmerkingen over: het heeft invloed gehad, naar aanleiding van een boek dat ik heb gemaakt. Ik voel meteen een soort van samenwerking hier aankomen. Moeten we niet met z’n tweeën dit soort tips allemaal gaan maken en geven? Dat zou natuurlijk eigenlijk… Nou ja, goed. Wie weet. Als je dit luistert en je denkt: dat willen we, laat het ons weten. Wie weet komt het ervan. Dat zou echt heel mooi zijn.

Ik zie hier heel veel mogelijkheden. Ik vroeg me dat echt af, dat ik denk: besef je wat je impact kan zijn op een heel positieve manier? De achterkant bijna is er natuurlijk ook. Ik heb een luisteraarsvraag voor jou hierover van Anouk.

Marieke Eyskoot
Hoi Marieke en Jennifer, ik ben Anouk. Ik heb een vraag aan Jennifer. Wie zich uitspreekt over duurzaamheid krijgt er al snel veel kritiek over. Want als je het niet honderd procent goed doet, dan ben je meteen “hypocriet”. Jij herkent dit waarschijnlijk als geen ander. Hoe ga je hiermee om? Lukt het om die kritiek van je te laten afglijden en om op je eigen pad te blijven? Hoe doe je dat dan? En heb je tips voor luisteraars die hier ook mee te maken hebben? Dank je wel.

Jennifer Hoffman
Jeetje. Die raakt me. Nee, het enige wat ik kan doen is huilen—nee, dat niet. Maar ik snap het heel goed. En ik wil daar zo graag vanaf. Ik wil zo graag af van het vingertje wijzen en dat we allemaal zeggen: “Ja maar jij doet dit nog niet zo goed. Jij doet dit niet goed. Jij doet dat niet goed.”

Marieke Eyskoot
Met elkaar vliegen afvangen komen we echt niet verder.

Jennifer Hoffman
Nee, daar komen we gewoon niet verder mee. Dus het enige wat we kunnen doen is… Eigenlijk als ik zo’n vervelend—of dat ik hypocriet word genoemd—dan probeer ik daar eigenlijk altijd op te antwoorden. Op een hele lieve manier. Want ik kan me ook voorstellen: de mensen die vaak boos zijn, dat zijn ook vaak bange mensen. En die voelen zich vaak aangevallen. Dat ze iets wordt afgenomen. Of angst voor wat ze niet kennen. En dat vind ik heel herkenbaar, dus dat begrijp ik ook.

Dus ik vind het niet erg om hypocriet genoemd te worden, omdat ik denk dat we dat allemaal zijn. Dus eigenlijk glijdt dat best makkelijk van me af. Het leven is nou eenmaal het leven. We kunnen nou eenmaal niet de hele tijd duurzame keuzes maken. En ik merk het nu bijvoorbeeld: ik ben vandaag teruggekomen uit Frankrijk, van de Pyreneeën naar Amsterdam, voor deze podcast. Ook voor mij nog twee dagen werken en dan ga ik weer. Niet alleen voor deze—maar ook: dank je wel. Anders was ik morgen gekomen. En normaal gesproken doe ik dat met de trein, probeer ik dat zoveel mogelijk te doen. Alleen soms gaat het niet anders en dan moet ik vliegen. En dat vind ik lastig. Maar ja, dan staat mijn zoon op één. Dan denk ik: als ik vlieg, dan ben ik korter weg van hem.

En dan kom je zo in een heel gek dilemma terecht. Want je denkt: ja, ik wil eigenlijk de trein nemen voor zijn toekomst, dat hij een toekomst heeft. Maar aan de andere kant denk ik: ja, ik wil ook gewoon veel bij hem zijn. En ik wil hem geen trauma’s bezorgen dat ik dan weg ben. Dus wat wint dan? Het milieu-hart of het moederhart? En terwijl het milieu-hart eigenlijk ook het moederhart is. Het kan niet groter zijn. Dat wil ik eigenlijk zeggen. Maar goed. Ik heb dus vandaag ervoor gekozen om te vliegen. En dat is niet iets wat ik graag doe. Dat probeer ik echt te vermijden, alleen soms gaat dat niet.

En heb je tips voor luisteraars? Ja, ik wil echt oproepen dat we allemaal lief zijn voor elkaar. Iedereen: ieders pad is zijn eigen pad, en iedere ontwikkeling is een eigen ontwikkeling. De een gaat sneller dan de ander. Ik merk het bij mijn ouders dat die bijvoorbeeld… mijn vader vindt het nog lastig om dan helemaal geen vlees meer te gaan eten. Die is al heel trots dat hij één dag geen vlees eet. Dan zeg ik: “Ja pap, heb je dan ook geen spek bij je eitjes ’s ochtends? En geen achterham op je boterham?” “Ja, maar dat telt toch niet?” Ja, dat is ieders eigen weg, ieders eigen pad. En ik hoop eigenlijk alleen maar een beetje te kunnen inspireren. En dat is denk ik wat we elkaar het beste kunnen geven: een beetje inspiratie. En zeggen: “Hé, weet je wat ik voor toffe producten heb ontdekt?” Of: “Weet je wat ik niet meer doe?” Of dat we het leuk maken met elkaar. En dat het iets leuks wordt om over te nemen.

Ja, dat het beste beklijft dan. Dat je er zelf ook iets positiefs aan kan hebben. En dat het niet zoiets zuurs wordt. En dat wijzen met dat vingertje, dat vind ik heel lastig. Terwijl ik soms ook wel voel: mezelf wil wijzen met dat vingertje.

Marieke Eyskoot
Maar precies, want natuurlijk: ieder z’n eigen pad, ieder z’n eigen weg, en tegelijkertijd voel je de urgentie ook.

Jennifer Hoffman
Ja, dus dat vind ik lastig. En dat is een innerlijke strijd. Maar ik kan niet mensen op straat die met een Primark-tasje lopen—dat wil ik heel graag. Die wil ik heel graag op m’n schouder tikken.

Marieke Eyskoot
Na Genaaid zeker, denk ik dan.

Jennifer Hoffman
Weet je wel, waar je hebt gekocht, wat voor winkel je hebt gekocht. Maar dat kan ik niet. De consument kunnen we het niet aanrekenen.

Marieke Eyskoot
Die bedrijven natuurlijk wel. En als je het mij vraagt, we kunnen daar een hele boom over opzetten: daar moeten we natuurlijk zo snel mogelijk wetten voor maken dat het illegaal wordt om zo te doen. Absoluut. We zullen in de show notes ook—kunnen we Genaaid en Gefileerd nu zien op dit moment?

Jennifer Hoffman
Op NPO Start.

Marieke Eyskoot
Oh fijn, we gaan proberen dat in de show notes te zetten. Kijk dat vooral als je dat nog niet gezien hebt. Je had het net even over je vader.

Jennifer Hoffman
Ja.

Marieke Eyskoot
Ik vind het heel lief. Een lief verhaal: was jij als kind al zo betrokken?

Jennifer Hoffman
Ja, daar zat eigenlijk altijd wel een soort wereldverbeteraar in mij. Ik ben ook bij de scouting gegaan omdat ik dacht dat we daar de wereld mee gingen redden. En je had in mijn tijd van die dingen die je kunt sparen—wat je nu ook bij de supermarkt hebt—en dit was het Wereld Natuur Fonds-boek. En dat ging dus ook over dieren die bedreigd waren en zo. Dat raakte mij allemaal zo erg dat ik posters maakte van “Red de olifanten”, “Red de neushoorn”, en “Ik wil een hond”, en dat plakte ik op mijn raam als een soort protest, een soort activisten.

En toen gingen we dus bij de scouting in de hoop van: nou, nu gaan we wat doen, en nu gaan we oude mensen helpen, of we gaan erop uit, we gaan de wereld beter maken. Maar het ging alleen maar knutselen. En toen dacht ik: ja, luister, hier ben ik geen kabouter voor geboren. Ik was de wegwijskabouter. Als iemand niet de weg kan wijzen, is het—ben ik het wel. Ik draai een rondje, ik weet niet waar ik ben. Dus het slaat helemaal nergens op. Maar ik was wegwijskabouter. Toen ben ik na een jaar ervan afgegaan omdat ik dacht: ja, dat is het niet.

Ik kan me ook nog herinneren dat ik las, of dat ik hoorde over vegetarisch zijn. En dat ik dus op een dag zei tegen mijn moeder: “Mam, ik wil vegetariër worden.” Ze zei: “Oké, dan heb je vanavond geen stukje kip.” Ik: “Oké, oké.” En toen zaten we ’s avonds te eten. Ik ben opgevoed met een AVG’tje, dus echt Hollandse pot. En toen zat iedereen lekker te eten en ik had—ik was toen niet zo dol op groenten, dat was allemaal gekookt. En toen zei ik: “Weer misschien toch een stukje kip? Toch een klein stukje kip.” Dus dat was mijn paar uur vegetariër zijn.

Marieke Eyskoot
Op welke leeftijd was dit?

Jennifer Hoffman
Ik denk dat ik tien was of zo. En ja, het was gewoon lastig, omdat je dan ineens: je hebt gewoon minder eten ook. En echt alleen maar die saaie bloemkool met het aardappeltje, met het geprakte zooitje bij elkaar.

Marieke Eyskoot
Maar hoe ging dat dan verder? Want uiteindelijk heb je zelf natuurlijk keuzes kunnen maken. Was dat het, dat je vegetariër werd later?

Jennifer Hoffman
Ja, ik noem mezelf, ik denk, voor negentig procent vegan. Het is voor mij eigenlijk best een andere route geweest. Ik ben begonnen met letten op mijn eten omdat ik hormonale acne kreeg op mijn vijfentwintigste. Dan denk je dus: ik ben overal doorheen gevlogen door die puberteit—

Marieke Eyskoot
Glanzendijk. Ik kan me één pukkel herinneren met een gala, midden op mijn voorhoofd.

Jennifer Hoffman
—maar voor de rest ben ik er echt heerlijk doorheen gegaan. En nooit last ergens van gehad. En op mijn vijfentwintigste kreeg ik ineens last. En dan komen er heel veel doktoren en artsen en die zeggen allemaal: “Eten is het niet. Hier heb je een crème, hier heb je een middeltje, ga maar aan de pil.” En dat deed ik. Maar ik dacht: ja, ik heb toch het idee dat het met voeding te maken had. Dus ik ben toen geen zuivel meer gaan eten. En dat hielp enorm.

Later heb ik… Ik heb dus de scoutingperiode gehad. Toen was ik acht, nou ja, de vegetariër op mijn tiende. En later verdwijnt dat een beetje. Dan worden sociale zaken ineens belangrijker. Je gaat—je krijgt borsten, je wordt verliefd, dat soort dingen. In die volgorde in mijn geval. Maar ja, later kwam dat een beetje terug. Je leest over biologisch eten, dat dat belangrijk is. En je gaat voor jezelf koken, dus dan denk je ook: geen AVG’tje meer, maar toch gaan experimenteren. Avontuur, nieuwe dingen ontdekken, zelf maken.

En hoe meer ik de lastige ging eten—dus toen ik dacht: oké, ik ga geen zuivel meer eten—dat deed ik toen voor mijn huid, niet voor dierenwelzijn, gek genoeg. En toen dacht ik ineens: ja maar, wat kan ik dan wel eten? En dat bleek dus een hele wereld te zijn. En het is heel grappig: als je creatief wil zijn, dan heb je begrenzingen nodig. Als je geen begrenzing hebt, dan weet je niet waar je moet beginnen. Hetzelfde is als je mij een wit vel papier geeft en zegt: schilder maar wat—ik heb geen idee. Als je me een opdracht geeft, dan kan ik aan de slag, en dan word ik creatief en je maakt toch wel wat je wil maken. En dat heb ik hetzelfde met koken gehad. Hoe meer grenzen ik ging aangeven—dus zuivelvrij en glutenvrij—je denkt dan: dan kun je niks meer eten. Maar er is echt een wereld van wat je allemaal kunt maken. Het is heel leuk. Koken is ontzettend leuk geworden.

Marieke Eyskoot
Tof. Misschien kunnen we ook nog wat delen over wat kookboeken zijn die jij heel tof vindt, of weet je, dat soort dingen. Als je luistert: dat zetten we op de socials, in de show notes, dat vind ik wel leuk, denk ik. Een paar van jou zeker.

Jennifer Hoffman
Je hebt Jelle, je hebt Veggilaine, en Sanne Vogel heeft een heel tof kookboek gemaakt. En je hebt nog een heel groot van Vogel. En je hebt nog—

Marieke Eyskoot
Vegan?

Jennifer Hoffman
Een heel groot boek, ja. En De Groene Meisjes. Heerlijk. Leuk is dat.

Marieke Eyskoot
Mooi. Ik vind dat bij kleding ook altijd. Ik vind je een fantastische ontwerper als je juist hele mooie dingen maakt die lang meegaan binnen de begrenzingen van wat de aarde aan kan, en niet daarbuiten. Want als je alles kan maken: ja, dan kun je alles wel maken. Maar maak het juist zo. Hoe gaaf ben je dan? Te gek.

We beginnen deze podcast wel altijd met de worsteling van de week, allebei. Jij eerst.

Jennifer Hoffman
De worsteling, die heb ik eigenlijk net al genoemd: dat ik een vliegtuig heb genomen om hier te komen. Dat is een worsteling. Je hebt mijn worsteling net live gehoord: of ik nou kies dan voor mijn zoon of voor het milieu. Dat vind ik een vreselijke worsteling.

Marieke Eyskoot
Het zal er ook eentje zijn op werkgebied, zo nu en dan, denk ik. Om 3 op Reis te presenteren, bijvoorbeeld.

Jennifer Hoffman
Ja. Nu is 3 op Reis heel gek. Dat zou je namelijk niet—ik begrijp dat het een reisprogramma is en dat je dan gelijk denkt: dan ben je per definitie niet duurzaam. Maar ik ken geen programma dat meer bezig is met duurzaamheid dan 3 op Reis. Ik heb op het vorig seizoen mijn laatste seizoen daar gemaakt. Ook omdat ik zei: “Ik wil gewoon niet meer ver weg. En ik wil gewoon niet meer ver weg. En ik wil gewoon niet meer lang weg,” omdat ik een zoontje heb.

Dus rond kerst hebben we een heel lief, fijn gesprek daarover gehad. En we hebben besloten dat we onze wegen gaan scheiden. Maar ook voor hen uit duurzaamheidsredenen. En dat snap ik heel erg goed. Ze willen lang weg. Want: hoe langer je gaat, ga dan lang. En maak dan echt een paar afleveringen. En ze hebben allemaal jonge mensen die allemaal staan te springen om dat te doen. En dan sta ik als een soort zure moeder. Dan denk ik: ik wil eigenlijk maar zes dagen weg.

Maar ik begrijp absoluut dat iedereen zegt—dat is het eerste wat ik natuurlijk naar mijn hoofd gegooid kreeg—“Oh, je bent zo duurzaam, maar je presenteert 3 op Reis.” Maar 3 op Reis doet echt ongelooflijk veel aan duurzaamheid.

Marieke Eyskoot
Kan je een voorbeeld geven?

Jennifer Hoffman
Ja. Ze compenseren het hele programma. Ze rekenen helemaal uit wat zij aan CO₂ uitstoten en dat compenseren ze op een goede manier. Niet op een manier met certificaten en zo, maar ze doen dat met Trees for All onder andere, dat is een hele goede organisatie. Ze proberen lang weg te gaan. Ze hebben gezegd: oké, we gaan nooit meer binnenlandse vluchten nemen, of zo min mogelijk—en in mijn geval is dat nooit meer gedaan. Dus als je eenmaal in een land bent en je maakt meerdere afleveringen in één keer. Qua apparatuur: kijken wat mee kan, herlaadbare batterijen. Er wordt echt overal over nagedacht.

Nog sterker: ze hebben net een nieuwsbrief eruit gegooid en daar mocht ik allemaal tips geven. Iedereen heeft een drinkbeker. Er wordt ook gezegd: laten we in ieder geval een dag vegetarisch eten, of vier dagen zelfs. Ze doen er echt ongelooflijk veel aan. Ze zijn echt een voorbeeld.

Marieke Eyskoot
Ja. Het enige probleem is dat ze vliegen.

Jennifer Hoffman
Maar ja, hoe voelde dat voor jou om dat soort commentaar te krijgen? Want je zegt al: ik heb veel naar m’n hoofd gekregen. Nee, ja, terecht. Dat snap ik. Wat ik net ook zei: we zijn allemaal hypocriet. En we doen wat we kunnen. En ik denk soms ook dat je een systeem van binnenuit uit moet hollen. Dus ik werd gevraagd voor 3 op Reis een paar jaar geleden. En toen zei ik: “Ja maar jongens, had me tien jaar geleden gevraagd, dan had ik overal naartoe gegaan. Dan had je me een maand in India kunnen zetten, in ieder bootje kunnen stoppen. Maar nu weet ik dat niet meer, omdat ik—ja, ik wil eigenlijk niet meer zo veel.” Ik ben met duurzaamheid bezig.

En toen zeiden ze: “Ja maar duurzaamheid, daar zijn wij ook heel erg mee bezig.” En toen hebben ze me enorm uitgelegd op wat voor manier. En eigenlijk gaan ook heel veel onderwerpen over duurzaamheid. Dus ze proberen mensen stiekem een beetje te inspireren en aan te zetten ook om op een andere manier te reizen. Dus ze gaan ook niet meer naar plekken die overlopen zijn met toeristen. Ze proberen juist hun landen een beetje te spreiden. Respectvol te reizen. Niet er een Instagram-bingo van te maken.

Dus ik snap het heel goed van buitenaf. Maar ik weet van binnenuit hoe erg ze ermee bezig zijn en wat ze er allemaal aan doen. En dat vind ik heel knap. Want mensen willen toch reizen ook. Mensen die niet kunnen reizen, die willen via 3 op Reis reizen. En ik denk dat 3 op Reis ook mensen toleranter maakt en meer open minded door wat je allemaal ziet van de wereld.

Marieke Eyskoot
Is het moeilijk om het achter je te laten?

Jennifer Hoffman
Nee, ik denk dat het tijd is. Ik denk dat het een prachtig moment is. Het voelt als een heel natuurlijke stop.

Marieke Eyskoot
Over natuurlijke stops gesproken: mijn worsteling van de week. Planten. Ik heb echt gehuild deze week. Omdat er allerlei planten ineens doodgaan in mijn huis.

Jennifer Hoffman
O jee. Dat vind ik zo erg.

Marieke Eyskoot
Ik heb heel veel planten thuis van straat gered, gekregen, gekocht bij mooie biologische kwekers. Ik vind het echt heel fijn. Ik woon en leef heel graag in het groen. Over het algemeen doen ze het ook heel goed, maar deze winter ineens gewoon niet. En ze hebben het allemaal—nou niet allemaal, maar ineens hebben veel het moeilijk en ook allemaal op andere manieren. Dus de een krijgt luizen en de ander schimmel en de ander: daar vallen de bladeren ineens van uit. En nou, ik vind het gewoon echt heel zielig. En ik word er ook daadwerkelijk down van dat dat in mijn huis gebeurt. Ik ben degene die de planten verzorgt. Dat vind ik normaal een fijn klusje, maar nu vind ik het ook gewoon heel vervelend.

Jennifer Hoffman
Meneer Eyskoot mag er niet aankomen.

Marieke Eyskoot
Nou, dus gisteren zei meneer Eyskoot: “Kom Marieke, kom op. We gaan er gewoon mee aan de slag even.” Want ik wist gewoon even echt niet meer wat ik moest doen. Hij zei: “We gaan deze verpotten, en deze gaan we nog proberen te redden. En deze moet gewoon echt weg. Die moet je echt weg doen.” En toen dacht ik: oké, let’s go. Ik heb ook weer allerlei dingen over verzorging opgezocht. Niet dat ik dat niet deed, maar het ging dus heel goed. Dus ik dacht even dat ik er lekker op zat. Nou goed. Huilen echt. Want ik vind stervend groen in huis gewoon heel verschrikkelijk. Ik voel me er ook heel schuldig over. En dat is ook waarom ik bossen bloemen altijd zo moeilijk vind: dat je dan zo’n bos met stervende bloemen in je huis hebt.

Jennifer Hoffman
Nou ja, ik was in Kenia, bij Sankale. Dat was een chief, een Maasai-chief. En die zei ook—sindsdien kon ik dus niet meer naar bloemen kijken. Die zei: “You have the beautiful flowers, and you chop them off, and then you give them to her.” En toen dacht ik: ja, ik heb daar nooit over nagedacht.

Marieke Eyskoot
Nou, dus dat was mijn worsteling van de week.

We bespreken in deze podcast elke aflevering een aantal vaste, wat meer persoonlijke vragen—alsof we nog helemaal niet persoonlijke dingen hebben gehad. Hallo. De eerste daarvan is je duurzame do: iets wat je heel fijn vindt, een duurzame ervaring of iets wat je doet wat je aan zou raden, waar je heel blij van wordt.

Jennifer Hoffman
Ja, nou, ik heb een… Ik word ontzettend blij—ik heb een hele lijst gemaakt. Want ik zat in een vliegtuig. Toen dacht ik dus: nou ja, dan kan ik van alles. Toen kwam ik dus op allerlei dingen. Maar bovenaan staat heel groot, met dikke letters, een melkmaker. Die heb ik aangeschaft. En die was takkeduur uit Amerika. Dus die heb ik niet aangeschaft, want ik dacht: dat is veel te duur om die uit te proberen, dat ga ik helemaal niet doen. En toen weet ik nog dat ik dacht: ik kijk even op Marktplaats. En toen stond er één op Marktplaats voor de helft van de prijs, in Amsterdam-Noord. Nou, ik kon niet blijer zijn. Direct bericht: ik koop ’m, ik kom ’m halen.

En toen dacht ik: nou, ik ga het uitproberen. En dat is een echt fantastische machine. Dus dat betekent dat ik dan—want ik: geen zuivel. Ik was al geen grote melkdrinker. Maar ik vind havermelk lekker, amandelmelk lekker, notenmelk lekker. En ik kan alles maken met die melkmaker.

Marieke Eyskoot
Vertel even hoe je het maakt.

Jennifer Hoffman
Nou, je doet dus—en ik doe het dus met mijn zoontje. Die denkt dus ook dat daar melk vandaan komt.

Marieke Eyskoot
Dat dat een koe is.

Jennifer Hoffman
Dat wordt nog even een grote schok voor hem. Ja, je hebt een bakje. Daar doe je met een zeefje, met een heel fijn zeefmateriaal eromheen. En dat vul je voor de helft met wat je maar wil. Dus dan doe ik twee dadeltjes erin en amandelen bijvoorbeeld. Of haver. Of havervlokken. Ja, vlokken kan. Maar je kunt het ook met de haver zelf doen. Dat is allemaal spotgoedkoop. De haver is goedkoop, amandelen is natuurlijk wat duurder. En dan vul je de kan met water. Dan doe je die motor erop met dat zeefje. En dan druk je hem aan. En daar ben je. Ik denk dat het dertig seconden duurt. En dan heb je melk: echt razendsnel, superlekker. En je kunt zelf de smaken maken. En ik heb nooit meer dat ik zo’n pak weggooi. Alles hieraan: top.

Sommige duurzame producten denk je: ik houd het nu vol omdat het duurzaam is. Maar dit vind ik echt een uitkomst. En ik zei al: dat doe ik met mijn zoontje. En ik vind alles leuk om tweedehands te doen met mijn zoontje ook. Dus dat is ook echt een dikke vette do. Ik vind het echt ongelooflijk als de kinderen—ik was net, nou ja, nog een keer op de luchthaven. Nog een keer noemen dat ik het vliegtuig heb genomen. We gaan het heel vaak zeggen.

Marieke Eyskoot
Ja, precies.

Jennifer Hoffman
Maar toen zag ik kindjes op de luchthaven lopen met allemaal nieuwe kleren. En dan denk ik: ik weet niet wat dat kind doet, maar ik trek Cooper iets aan en een half uur later is het ranzig. Witte kleding begrijp ik ook niet. In ieder geval: er zijn zoveel toffe tweedehands kledingzaken, toffe initiatieven. Je hebt een speelgoedabonnement, kun je nemen. Echt. Hij heeft nu net leren fietsen. Cooper kan fietsen.

Marieke Eyskoot
Want Cooper is drie toch?

Jennifer Hoffman
Hij is net drie geworden.

Marieke Eyskoot
Ja, vorige week volgens mij.

Jennifer Hoffman
Ja, dankjewel. We hadden een fietsje voor hem, maar we wonen heel even in een gehucht in Frankrijk, omdat daar het familiehuis van mijn vriend staat. En we dachten: dat is misschien leuk om dat zes maanden uit te proberen. Ik word gillend gek. Maar daar hebben we nog een kleine discussie over. Maar voor Cooper is het fantastisch. En mijn vriend heeft toen op Leboncoin, de Franse Marktplaats, een fietsje van vijfentwintig euro gekocht. Nou, echt: dat kind is zo ontzettend gelukkig. Hij rijdt echt… maar de fiets is wel half uit elkaar. Toen dachten we: oh ja, even met een ijzerdraadje dat vastzetten, dat even doen. Maar hij is helemaal die fiets. Hij wil alleen maar dat. Hij wil alleen maar fietsen.

Marieke Eyskoot
Je hebt over dit onderwerp een doorgeefvraag gekregen van Merel Westrik.

Merel Westrik
Jennifer is natuurlijk echt fantastisch goed bezig op het gebied van duurzaamheid. Ze is echt een voorbeeld. Ik volg haar op Instagram en ik neem ook tips van haar over en zo. En kledingmerken, dan denk ik: wat goed. Ik ben wel benieuwd hoe zij dat heeft gedaan met haar kleine op het gebied van—toch maar even praktisch hoor—gewoon echt even de luiers en de flessen en het plastic speelgoed en hoe ze daar, hoe bewust ze daarmee bezig is geweest en of dat goed is gelukt.

Jennifer Hoffman
Nou ja, die sluit fantastisch aan. Merel, dankjewel. Ja, nou: ik heb vanaf het begin af aan wasbare luiers gebruikt voor Cooper. En met dank ook aan Billie Wonder, die mij hielp: die een heel pakket heeft gegeven en heeft uitgelegd hoe het werkte en me heeft geholpen. Maar ook grote dank aan mijn vriend. Want ik dacht: je hebt een kersverse baby, je hebt geen idee. En na een paar dagen kwam hij ineens met Cooper aanlopen en zei hij: “Kijk, wasbare luier heb ik omgedaan.” En vanaf dat moment waren we begonnen. En zijn we niet meer van die trein gestapt.

Maar het duurt wel twee weken. Het duurt wel even—ik denk twee weken of zo—dat je het een beetje doorhebt met wassen, dat je het in je vingers hebt. Maar als je het eenmaal doorhebt, dan denk je: sorry, wacht even… wat? Dus we geven kinderen per definitie—als ze in het ziekenhuis worden geboren, of maakt niet uit waar—ze krijgen gewoon gelijk wegwerpluiers. Nou, dan moet dat ook de eerste week vanwege die ontzettende alien-erwtenpoep die er nog uitkomt. De eerste week. Maar daarna denk je echt: waarom zijn wasbare luiers niet de norm? Ik begrijp daar niets van.

Het is zo in mijn systeem gaan zitten, die wasbare luiers, dat het nu voelt alsof ik—als ik een wegwerpluier gebruik, wat af en toe voorkomt—dan voelt het alsof ik mijn t-shirt uittrek en weggooi, of mijn onderbroek uittrek en weggooi. Gewoon in de prullenbak. Volgende: nieuw graag. Het is heel erg raar. Mensen, ik begrijp dat mensen denken: het is vies, het is onhygiënisch. Ik heb van alles naar mijn hoofd gekregen, zeker toen ik zei: ik ga eraan beginnen. Heel veel vrouwen werkte ontmoedigend: die zeiden: “Oh ja, wasbaar… wacht maar.” Nou, ik wacht nog steeds. Het gaat fantastisch. Ik heb net uitgerekend: ik heb dus tweeëntwintig kilo aan luiers per maand bespaard. Dus ik heb meer dan zeshonderd kilo—bedoel, zeg maar—bespaard.

Marieke Eyskoot
Dat zijn honderden kilo’s. Ja, dat is ongelooflijk veel.

Jennifer Hoffman
Ja. En dat doe ik met Cooper, en met hem met alles. Met zijn kleding: allemaal—je hebt fantastische winkels in Amsterdam. Mag ik die noemen allemaal?

Marieke Eyskoot
Ja, we zetten ze ook in de show notes. Je gaat er een aantal noemen.

Jennifer Hoffman
Je hebt ook nog één in de Rivierenbuurt, daar weet ik de naam niet van. Je hebt in ieder geval Old West. En je hebt Otis en de Wolf. Dat zijn fantastische winkels. En daar kun je tweedehands kleding kopen. En je kunt inbrengen, je krijgt een account—heel lief—en iedere keer kom ik daar langs en dan: “Kan je even wat brengen?” Dan ga ik weer kijken. En ik had twee broekjes en twee truien. En dan denk ik: hoeveel is het nou? En dan zeggen ze: “Je hoeft niet te betalen, want je hebt ondertussen ook dingen gekocht.” Het is supergoedkoop.

Dus voor al die mensen met een kleine portemonnee die eigenlijk aangewezen zijn op die fastfashionketens en denken dat dat de goedkoopste weg is: dit is vele malen goedkoper, en duurzamer, en leuker. Echt waar. Alleen: ik kan me voorstellen dat er nog heel veel ouders zijn die eroverheen moeten stappen dat ze voor een kind iets tweedehands kopen. Cooper heeft echt geen flauw idee. En eerlijk is eerlijk: hij zegt heel vaak: “Dit is van mij.” Dan zeg ik: “Nou, het is nu even van jou, en als je het dadelijk niet meer nodig hebt, gaat het weer naar een ander kindje.” En dat zeg ik ook over z’n kleren. Hij heeft wel een paar dingen waarvan ik zeg: die zijn echt van jou. Maar bij heel veel dingen zeg ik: nou, dan gaat het weer naar een ander kindje.

Dus ik geef ook dingen weg voor zijn neus. En dan zeg ik: “Zullen we deze samen aan haar geven?” En dat vindt hij heel leuk om te doen. Dus iedere keer heb ik dat gezegd als hij zei: “Het is van mij.” Nou, zo werkt het niet.

En gebruiken jullie ook een spelotheek bijvoorbeeld? Wij gebruiken Kiddooz als speelgoed—speelgoedruil.

Marieke Eyskoot
Niet alle mensen—ja, een vorm van speelgoed ruilen.

Jennifer Hoffman
Ja, fantastisch. Dat zou eigenlijk vele malen groter moeten worden. Want het is precies wat je nodig hebt voor een kind. Omdat je denkt: oké, dit gaat hij twee maanden leuk vinden en dan ligt het ergens in een hoek. En ik woon in Amsterdam, dat zijn geen grote huizen. Dus ja, dat ga ik niet ergens weg zitten stoppen. Het is heerlijk: na twee maanden komt iemand het weer halen en dan krijgen we weer nieuw. En dan overleggen we wat leuk is voor hem. En Cooper staat ook bij de deur. Dus die weet ook dat dat speelgoed weer weggaat en dat hij weer iets nieuws krijgt.

Marieke Eyskoot
Wat ook heel leuk is om je op te verheugen.

Marieke Eyskoot
Wat heerlijk. Heel veel heerlijke duurzame do’s. Ook ongetwijfeld duurzame don’ts. Of dilemma’s.

Jennifer Hoffman
Ja, dilemma’s. Ik zei het al toen ik binnenkwam: ik heb een lijst gemaakt. Ik heb een lijst gemaakt. Ik kwam duurzame dilemma’s—daar komt geen einde aan. Ik heb ontzettend veel dilemma’s. En dat zat ik natuurlijk ook nog in het vliegtuig te bedenken.

Marieke Eyskoot
Om dat nog een keer over jezelf te zeggen.

Jennifer Hoffman
Althans, wil ik daar iets over zeggen. Over dat vliegen. Ik ben echt niet tegen vliegen. Ik vind echt wel dat—laat ik het zo zeggen—mijn schoonmoeder, mijn schoonfamilie woont in Amerika. Die wil ik graag zien, één keer per jaar. Dus dan vind ik een vliegtuig fantastisch dat dat er is en dat ik naar mijn familie kan vliegen en dat Cooper daar drie maanden kan zijn. Als we gaan, gaan we lang. Dus we proberen minimaal anderhalve maand te gaan, of minimaal een maand, laat ik het zo zeggen. En er zijn natuurlijk zat voorbeelden om te bedenken hoe fantastisch vliegtuigen zijn.

Ik denk alleen dat alle nietszeggende vluchtjes—zoals ik ook deed—namelijk van: “Oh, we gaan met vrienden. Oh ja, zullen we oud en nieuw vieren? Zullen we een paar dagen naar Barcelona gaan? Zullen we even naar Lissabon op en neer? Zullen we even naar Ibiza op en neer gaan?” Dat deed ik ook. Die kunnen we toch wel afschaffen met z’n allen. Ik ga nu met vrienden gewoon naar Friesland. Of we gaan naar Drenthe. Of we gaan naar Zeeland, dat hebben we al gedaan. Weet je, Nederland is prachtig. En of je kunt met de trein naar Berlijn of je kunt met de trein naar prachtige gebieden in Frankrijk—allemaal op vier, vijf uur afstand.

Oké, dat wilde ik even zeggen. Dat ik over het vliegtuig niet zeg dat niemand meer mag vliegen. Maar ik denk echt dat er heel veel vluchten gewoon niet meer hoeven. En dat we daar echt beter over na moeten denken. Goed, dat gezegd. Dat hebben we. Dat heeft iedereen meegeschreven thuis.

Ik had dus bij mijn duurzame dilemma’s—die zijn eindeloos eigenlijk—bovenaan staat dat ik mezelf gewoon moet inhouden soms. Wat ik net zei: dat ik het niet de consument wil aanrekenen, maar dat het echt de industrie is, het systeem. En dat ik mezelf—dat dat een dilemma is—dat ik soms mezelf echt moet prikken en dat ik denk: deze mensen die nu met die tasjes lopen, met fastfashion-tasjes op straat lopen, die kunnen er niks aan doen.

Ik moest draaien in Babypark bijvoorbeeld. Dat is een hele grote winkel met allemaal splinternieuwe babyspullen. En er liepen dus allemaal zwangere vrouwen rond. We waren aan het filmen, maar ik kon het niet laten. Dus ga ik dan toch zeggen tegen mensen: “Je hebt hele mooie kinderwagens op Marktplaats, twee keer zo goedkoop.” Tweedehands kun je die net zo goed—want echt, ze staan er hartstikke nieuw op. Mensen hebben die nauwelijks gebruikt. “Ja, maar dat is toch een beetje onhygiënisch?” En dan denk ik: je idee over wat hygiënisch is en onhygiënisch is, is over een paar maanden totaal anders. Sowieso, wacht maar.

Maar goed, dat is een groot dilemma. Het is zeker grootschalig: de verantwoordelijkheid van bedrijven, wetgevers en zo. En tegelijkertijd zullen mensen toch ook tegen je zeggen: op het moment dat wij het met z’n allen niet meer kopen, heeft het geen bestaansrecht en gaat het uiteindelijk ook uitsterven.

Marieke Eyskoot
Ja, dat is waar. Als je iets koopt, zeg je natuurlijk tegen het merk of tegen de winkel: “Ik vind fantastisch wat je doet, hier heb je mijn geld om mee door te gaan.”

Jennifer Hoffman
Ja, als wij als individuen collectief steeds meer andere keuzes maken, dan is er geen businesscase. Daar ben ik het helemaal mee eens. En zelf heel veel dingen kunt doen. Ik hoorde in een andere podcast Anke van der Waals zeggen—en andere mensen ook—maar daar hoorde ik het zo duidelijk: “Vote with your wallet.” Dat is zo simpel, zo helder. Je hebt geld in je portemonnee en je kunt kiezen waar je dat aan uitgeeft. Geef je dat aan een bedrijf dat duivelse dingen doet, of geef je dat aan een bedrijf dat probeert de wereld een beetje mooier, een beetje beter te maken? Zo simpel is het.

En ik denk dat je die stem elke dag kunt geven. Maar je kunt kiezen naar welke supermarkt je gaat. Je kunt kiezen welke producten je koopt. Of je seizoensproducten koopt—daar probeer ik echt op te letten—behalve bananen en avocado’s. Dat is dus ook een dilemma.

Marieke Eyskoot
Dat staat ook op het lijstje.

Jennifer Hoffman
Het staat hier: avocado’s, bananen.

Marieke Eyskoot
Ik moet dan meteen ook denken: hoe gaat het met de mensen? Dat vind ik altijd zo’n verborgen—

Jennifer Hoffman
Je bedoelt de mensen die—

Marieke Eyskoot
—die het product hebben gemaakt. Ja. Natuurlijk, biologisch is superbelangrijk. Lokaal, dat soort dingen. Maar er is zo weinig bekend altijd, vind ik, over de arbeidsomstandigheden van de mensen in de voedselindustrie. Of dat nou inderdaad je bananen zijn. Maar ook een pot pindakaas staat ook niet zomaar magisch op dat schap. Dus er zijn overal in die keten ook zoveel mensen.

Jennifer Hoffman
Nee, nee, helemaal waar. Dat is iets wat mij bezighoudt. Absoluut. Maar op een gegeven moment word je gek. Er is een soort grens. Dus ik heb mezelf ook wel de laatste tijd misschien iets meer slack gegeven, dat ik denk: oké. Want anders begin ik ook zuur te worden en dan heb ik alleen maar woede in me. En als ik overal waar ik kijk alleen maar dingen zie die niet duurzaam zijn—dat is ook gewoon niet te doen. Dus ik geef mezelf ook wat meer ruimte.

Marieke Eyskoot
Nou, daarom heb ik ook onder andere het vliegtuig genomen vandaag. Kunnen we bingo doen? Dit is nummer acht. Ik heb dus het vliegtuig genomen.

Jennifer Hoffman
Ja, als je het nog niet wist.

Marieke Eyskoot
Op het moment dat je “vote with your wallet”, zoals jij net zei, dan kan dat ook iets doen voor de keuzes die je maakt op andere plekken. Op het moment dat je bijvoorbeeld in je werk keuzes aan het maken bent. Of in het stemmen. Dat zijn allemaal kanten van ons, andere kanten van dezelfde persoon, die heel veel invloed op elkaar kunnen hebben. Het voelt soms als iets gescheiden, maar dat is het natuurlijk niet. We zijn allemaal ook op ons werk en op allerlei andere plekken constant keuzes aan het maken die heel veel invloed hebben op allerlei aspecten van ons leven.

Jennifer Hoffman
Wat ik dus heel ingewikkeld vind aan social media, is dat ik collega’s zie—die me heel lief zijn—die ik allemaal producten zie promoten waarvan ik denk: oh jongens, alsjeblieft. Jongens en meisjes, iedereen. Alsjeblieft, promoot dat nou niet. Want je weet niet wat je—er zit zoveel leed achter. Ik zie jonge mensen waar ik ooit mee heb gewerkt, toen waren ze tien, en nu zijn ze achttien met een sixpack. En die staan iedere keer een heel zoet drankje te promoten. Ik begrijp het wel, want hij kan nu ineens een auto kopen en hij kan ineens heel veel dingen. Het is een influencer geworden. Maar ik denk: weet je wel wat je allemaal koopt en veroorzaakt? Want heel veel mensen luisteren naar je.

Dat vind ik soms heel moeilijk. Dat vind ik echt een heel moeilijk dilemma. Want dan denk ik: moet ik die dan aantikken en zeggen: “Hé, weet je…” Ik heb het een keer gedacht: oké, ik moet het positief benaderen. Misschien moeten we een soort Instagram-pagina maken en alle topinfluencers vragen om één keer—ze mogen al die klootmerken, die dik betalen, allemaal doen—but now: doen ze een non-profit reclame voor een goed doel. En daar maken wij dan een Instagram-pagina van. Dan zie je dus nog steeds al die influencers bij elkaar, maar dan voor goede doelen en NGO’s.

Marieke Eyskoot
Dat zou echt heel goed zijn.

Jennifer Hoffman
Ja, dat is echt een onderwerp wat mij ongelooflijk bezighoudt. Ik hoor ook best vaak: “Wil je influencen?” Ik doe dat niet—überhaupt niet. In een aflevering met Sosha Duysker heb ik het hier ook over. Als je denkt: hé, wat vindt Marieke daarvan? “Jij maakt wel eens reclame.”

Marieke Eyskoot
Ja, als ik het product echt goed ken. Met Jeans bijvoorbeeld: ik ken Bert en ik ken Daniek en al die mensen die erachter werken. En ik weet waar hun hart zit en ik weet waar ze voor staan. Dan weet ik wat ik promoot. Dat is heel anders.

Jennifer Hoffman
Vind je het niet lastig om daar je onafhankelijkheid—dat is een groot woord—maar toch… Ik ken deze mensen ook allemaal. En het is niet zo dat ik natuurlijk aan ze vraag om reclame te maken, maar natuurlijk wel eens. En ik vind dat toch moeilijk.

Marieke Eyskoot
Dus ik vraag me echt af hoe jij daar dan mee omgaat.

Jennifer Hoffman
Ja, ik probeer ook wel te kiezen. Het fietsmerk Roetz bijvoorbeeld, dat vind ik zo fantastisch. Ja, ik heb ze nu allemaal op een rijtje—mogen we even lief betalen voor je?

Marieke Eyskoot
Nee, ze betalen in principe niet.

Jennifer Hoffman
Ik heb bij Roetz de fiets gekregen. Bij skincare krijg ik wel eens skincare. Het is niet een bedrag wat ik zou krijgen als ik hetzelfde zou doen voor een fastfashionmerk of voor L’Oréal. Dan zou ik lekker “ka-ching” zijn. Maar dat is het niet. Ik wil heel graag producten en merken steunen die ik tof vind. En ik doe ook heel vaak gratis reclame op mijn Instagram. En dat weten die bedrijven helemaal niet. Dat doe ik dan omdat ik denk: nou, gewoon even iemand in het zonnetje zetten vandaag.

Marieke Eyskoot
Even tippen.

Jennifer Hoffman
Dat vind ik veel leuker dan betaald krijgen en reclame maken. En voor duurzame merken bestaan er echt niet die bedragen. De budgetten zijn echt iets heel anders. En ik had heel rijk kunnen zijn—als ik erover nadenk—als ik dat wel een jaar had gedaan. Zeker in coronatijd. Potverdorie. Een merk voor drie jaar lang—dan was ik dik betaald geweest voor een commercial.

Marieke Eyskoot
Dank je wel namens ons allemaal dat je dat niet doet.

Jennifer Hoffman
Ja, nee. En ik ga dan wel met merken in gesprek. Dus ik zeg niet zomaar nee. Ik heb met een marketingdirecteur heel lang gesproken. Ik zei: “Check, ik vind jullie merk heel tof en ik snap het helemaal, maar jullie maken geen biologische producten.” En hij zei: “Dat snap ik heel goed. En we zijn al heel veel stappen aan het maken. We zijn nog net niet bij biologisch.” Nou ja, goed.

Marieke Eyskoot
Wel goed dat je toch in gesprek gaat. Dat ze ook weten waarom je het niet wil.

Jennifer Hoffman
Ja. Ik heb ook gratis kinderwagens gekregen en zo. Die heb ik teruggestuurd.

Marieke Eyskoot
Ongevraagd.

Jennifer Hoffman
Ja. Limited editions.

Marieke Eyskoot
Hou op daarmee.

Jennifer Hoffman
Of unlimited editions. Ja, het is unlimited.

Marieke Eyskoot
Wat is jouw duurzame drive? Wat maakt dat jij dit soort keuzes maakt, die je soms ook wel een beetje pijn doen? Is er iets wat iemand ooit tegen jou gezegd heeft? Of iets wat je als kind al voelde?

Jennifer Hoffman
Het zat er dus al in, dat gevoel. Maar het is echt keihard aangewakkerd—en daarna niet meer te sussen—door Genaaid en Gefileerd, het programma dat ik daarna heb gemaakt. Maar Genaaid heeft zo’n indruk op mij gemaakt en zo’n impact. Dat is ook het probleem: als ik nu mensen zie lopen met Mango-tasjes of van de Primark of van de Zara—noem ze allemaal maar op, die duivelse shitmerken—dan zie ik die mensen die ik heb gezien. Ik weet wat voor verhaal er achter dat tasje zit. Ik weet dat mensen hun kinderen moeten inhuren. Ik weet dat ze eerder zullen sterven omdat ze in chemische producten staan. Ik weet dat ze verscheurde families hebben. Ik weet dat ze boven chemische baden leven met baby’s. Het is echt hartverscheurend als je dat allemaal ziet.

Heel veel mensen denken vaak dat het “alleen maar” kinderarbeid is. Alsof dat al niet erg genoeg is. Maar de kinderen zijn zo jong, die ervoor moeten boeten. En mensen worden zo ziek. We zijn echt landen aan de andere kant van de wereld kapot aan het maken. En niet een klein beetje. We zijn milieurampen aan het veroorzaken, zodat wij elke week iets anders kunnen kopen qua kleding. En dat vind ik onbeschrijfelijk pijnlijk. En dat doet me altijd verdriet.

Een vriendinnetje zei laatst tegen mij: “Ik word ook altijd verdrietig van dit.” En toen zei ze: “Je hebt gewoon PTSS.” En ze heeft gelijk. Ik heb gewoon PTSS opgelopen na die programma’s. Omdat ik denk: wat voor programma kun je maken? Wat voor documentaire kun je maken? Wat voor podcast kun je maken om mensen te laten begrijpen dat dit niet zo langer kan?

Ik wil namelijk niet meer dat mensen voor die bedrijven gaan werken. Ik wil niet meer dat mensen die bedrijven in stand houden. Ik wil niet meer dat mensen fast fashion kopen, want dan houden we iets in stand wat echt rampzalig is. In The True Cost zit zo’n man die in een atelier werkte, en die zegt dan: “We may be on the other side of the world, but we are also people.” En ja, ik kan me daar echt heel kwaad over maken.

En met Gefileerd hetzelfde. We hebben met slaven gepraat die zes of tien jaar ontvoerd zijn. Die op een schip wakker worden, weg van hun familie, en zes of tien jaar moeten werken zodat wij in de westerse wereld elke dag vis kunnen eten.

Marieke Eyskoot
Mensen worden gewoon tot slaaf gemaakt voor onze—

Jennifer Hoffman
Ja. Die mensen worden verschrikkelijk behandeld. Ze worden verkracht, vermoord. Ze krijgen speed in hun water zodat ze langer kunnen doorwerken. De wereld is echt verschrikkelijk. En dat is een wereld die we niet zien.

En dat is dan nog aan de andere kant van de wereld. Ik ben ooit zuivelvrij gaan eten vanwege mijn huid. Maar zeker nu ik zelf moeder ben geworden en borstvoeding heb gegeven, denk je: wat? Wacht even. Wat doen we? Arjen Lubach heeft daar zo’n fantastisch item over gemaakt. Dat we het allemaal zo romantiseren. Weet je wel, die koeien in de wei. “O ja, lekker Nederland, koe in de wei.” En dan denk je: wacht even. Die koe moet dus baren. Die insemineren we. Die verkrachten we eigenlijk eerst. Dan krijgt ze een baby, die nemen we direct van haar af. En dan gaan we haar gebruiken als melkfabriek.

Iedere vrouw die borstvoeding heeft gegeven weet hoe dat is. Dat je je een soort fabriek voelt. En hoe pijnlijk het is als daar te lang aan wordt gezogen.

Marieke Eyskoot
Of als je baby niet bij je is.

Jennifer Hoffman
Of als je baby niet bij je is. En dat je compleet andere melk geeft als je baby niet bij je is of als je niet aan je baby denkt. Borstvoeding is gemaakt zodat je oxytocine aanmaakt, allebei. Als ik kolf, maak ik uiteindelijk minder melk aan. Het is idioot.

En ik begrijp het allemaal. Ik weet ook dat we lief moeten zijn voor boeren die het zo goed mogelijk proberen te doen. Maar dit is gewoon niet meer van deze tijd: dat we kalfjes afpakken van koeien, van moeders.

En nu hoor je het: nu ga ik in een soort rant, een soort depressie bijna. Want we maken de andere kant van de wereld kapot. En dieren maken we kapot. Maar tegelijkertijd vind ik het ook heel empowering.

Marieke Eyskoot
Ik zoek even een goed Nederlands woord hiervoor. Het geeft ook ongelooflijk veel levenskracht, vind ik. Door je dit echt te beseffen en tot je door te laten dringen welk onderdeel je ervan bent en dat dit echt gebeurt. Dat geeft ook kracht. En dat vroeg ik natuurlijk: wat is je drive? Ik hoor hier heel duidelijk die drive om hier geen onderdeel meer van te willen zijn. En dat vind ik er ook heel mooi aan. Om op een zo goed mogelijke manier aan andere mensen te laten weten dat dit er is, dat het anders kan, en dat dit echt niet mag en niet meer hoeft.

Jennifer Hoffman
Het probleem is dat we hele generaties opvoeden met instant gratification. Door sociale media. Mensen zijn niet meer gewend dat ze geduld moeten hebben, dat ze moeten wachten, dat ze moeten sparen voor iets. Als je een pakketje bestelt, dan moet het meteen vannacht en morgen door drie bezorgers worden geleverd. En je kan niet kiezen dat dat niet kan.

Maar ook dat mensen weer denken: “Oh ja, ik wil een nieuwe spijkerbroek. Of ik heb een nieuwe trui nodig.” Koop dan kwaliteit. Spaar dan iets langer. Het hoeft van mij geen duurzaam merk te zijn, maar wel een goed merk. Iets wat lang meegaat. Iets wat je honderd keer kan dragen zonder dat het uit elkaar valt. In plaats van direct diezelfde dag op Zalando een supergoedkope trui bestellen die na twee weken uit elkaar valt. Koop kwaliteit.

En hetzelfde met reizen. Met de trein reizen is vaak veel leuker. Ik hoorde jou in de podcast over Schotland en de Caledonian Sleeper. Fantastisch. Dat heb ik ook gedaan. Het is duur, ja. Maar spaar daar dan langer voor. Dan heb je een hele mooie ervaring en doe je de natuur geen geweld aan.

Marieke Eyskoot
Heb je ook een duurzaam duiveltje? Iets waar je je zorgen om maakt, of waar je jezelf op betrapt?

Jennifer Hoffman
Ja. Vegan kaas. Die koop ik graag, maar dat zit dan weer in heel dik plastic.

Marieke Eyskoot
Plastic om vleesvervangers en kaasvervangers. Verschrikkelijk.

Jennifer Hoffman
Dus dan denk je: nou, weet ik het even niet meer. Verder eet ik geen vleesvervangers, want dat maak ik zelf. En dat vind ik heel leuk om te doen.

Marieke Eyskoot
Dat zou ik ook meer moeten doen.

Jennifer Hoffman
Instagram is daar briljant voor. Ik heb een heel mapje gemaakt met recepten.

Marieke Eyskoot
Zetten we ook in de show notes.

Jennifer Hoffman
Echt fantastisch. Spaghetti bolognese zonder vlees—met champignons, bloemkool, walnoten. Mixen. Zo lekker. Echt.

En ja, een ander duurzaam duiveltje: dat ik nog een auto heb. Die gebruiken we heel weinig. Eigenlijk alleen om niet te vliegen. Om van Frankrijk naar Nederland te rijden.

Marieke Eyskoot
Maar dat duurt niet zo lang meer, als ik jou zo hoor.

Jennifer Hoffman
Nee, we gaan weer terug. En sowieso ga ik weer aan het werk. Eind maart, begin april zijn we weer in Nederland. Maar wat wel interessant is: ik woon daar in een gehucht. Geen televisie, tot voor kort geen wifi. Het leven is daar extreem traag. Als je boodschappen moet doen, dan rijd je een uur de bergen in. Dat doe je dan één keer per week. En dat is zo anders dan Amsterdam, waar ik soms twee keer per dag naar de supermarkt loop.

Het leven is daar trager en relaxter. En ik heb daar één koffer met kleding. Eén paar schoenen. En dat is het. En dat is heel fijn om te ervaren: hoe weinig je nodig hebt. En hoe leuk het is om gewoon met elkaar te zijn. Je wordt creatiever.

Marieke Eyskoot
Ga je dat meenemen naar je leven in Nederland?

Jennifer Hoffman
Ja, dat ga ik proberen. Dat is ook onderdeel van mijn duurzame droom, denk ik.

Marieke Eyskoot
En wat is die duurzame droom?

Jennifer Hoffman
Ik lees nu alleen maar kinderboeken met Cooper, dus ik zie meteen een wereld zonder auto’s. Met overal goed openbaar vervoer. Met groene huizen, mos op de muren, zonnepanelen in de ramen. En een fantastische, stoere vrouw als minister-president.

Marieke Eyskoot
Of een duo-baan?

Jennifer Hoffman
Ja! Een duo-baan. Dat lijkt me ook heel gezond. En gewoon een schone, mooie toekomst met heel veel groen. En waar iedereen lief is voor elkaar. Zonder vingertjes wijzen. Zonder boos worden omdat de een het anders doet dan de ander. Jij zat er ook in, in die droom.

Marieke Eyskoot
Prachtig.

We vragen onze gasten altijd om een vraag door te geven aan de volgende. Wat zou jij willen weten?

Jennifer Hoffman
Als je de baas zou zijn van het journaal—of één van de twee in een duo—wat zou je dan als eerste veranderen in Nederland?

Marieke Eyskoot
Ik ben heel benieuwd.

Jennifer Hoffman
Ik ook.

Marieke Eyskoot
Leuk. Dank je wel. Wil je het weten, luister naar de volgende aflevering. Is er iets wat je zelf hieruit meeneemt misschien?

Jennifer Hoffman
Nou, ik schrik er toch altijd weer van hoeveel indruk Genaaid op mij heeft gemaakt. En dat ik weet dat daar mijn drive vandaan komt. En ja, ik denk dat het vlammetje, wat nu ietsjes minder hard brandde, weer is opgelaaid. En dat ik daar weer iets mee wil. Dat ik weer mensen wil inspireren, maar wel op een vrolijke manier.

Marieke Eyskoot
Om wat duurzamer te denken. Ja, daar heb ik zin in. Heel erg bedankt, lieve Jennifer. Wat is de beste plek om jou te volgen als mensen denken: geef mij de hele tijd Jennifer?

Jennifer Hoffman
Ja, Instagram. Daar ben ik. Ik heb er een haat-liefdeverhouding mee, dus soms ben ik er even wat stiller en soms ben ik weer heel actief. Maar blijf me volgen, want ik ga weer duurzame tips geven en er komen weer leuke dingen langs.

Marieke Eyskoot
Lijkt me heel goed. Nou, wie weet ook wat voor plannetje we gaan maken. We zetten het in de show notes erbij.

Dit was Dit is een goede podcast voor een duurzamer leven voor deze week, vanuit de Hortus Botanicus in Amsterdam. Een magische plek die je laat ervaren wat de kracht van de natuur is, hoe divers die is en hoe zuinig we erop moeten zijn—op onze planeet. Tot de volgende Goede Podcast.

Mocht je wat sterren of een review willen achterlaten, of je willen abonneren, dan helpt dat echt heel erg. Daarover delen natuurlijk ook op je sociale media, of gewoon met je mond aanraden. Daardoor bereiken we hopelijk zoveel mogelijk mensen met gesprekken over duurzamer leven. En bereiken we dus ook hopelijk dat meer mensen positieve keuzes gaan maken.

Wil je iets vragen? Heb je een idee? Fijne feedback? Stuur me een mailtje op goedepodcast@gmail.com. Of vind mij ook op Instagram, @mariekeijskoot. Heel veel dank voor het luisteren.

Deze podcast werd gemaakt door Max van Nieveld. Hij deed alle techniek, geluid en beeld. Ruud Hermans gaf ons klinkend audioadvies. Edmé Koorstra werkte aan de bijzondere muziek en ontelbaar veel andere dingen. Barbara van Amelsvoort en Willeke te Vlierhaar zijn de helden van de Hortus die dit mede mogelijk maken. En ik deed de redactie, de productie en de presentatie. En—dank je wel, Jennifer—dit was ’m.