Marieke Eyskoot:
De heerlijkste plantaardige chocola die ik ooit heb gegeten. Golden White heet het. Een soort diepe karamelsmaak met zout. Dat zonnepanelen enorm in prijs zijn gezakt en dat de terugverdientijd jaren korter is, want meneer IJskoot en ik willen daar nog graag mee aan de slag. En een reel over het schadelijke schoonheidsideaal van fast fashion-gigant Shein die ik maakte en die op socials ruim een kwart miljoen keer werd bekeken. Ik zag net dat het zelfs al driehonderdduizend keer is.

Dit zijn een paar van de duurzame dingen die mij raakten deze week. Maar wat beweegt mijn gast als het over duurzamer leven gaat? Welkom bij Dit is een Goede Podcast voor een duurzamer leven. Wat geweldig dat je luistert. Mijn naam is Marieke Eyskoot.

Ik ben duurzame lifestyle-expert, spreker en presentator van events en op tv. En vanuit de Hortus Botanicus in Amsterdam bespreek ik elke week met een gast wat je tegenkomt als je je leven probeert te verduurzamen. Iets goed doen en het goed hebben kan heel goed samengaan. Maar we lopen allemaal tegen lastige keuzes aan. Wat is nou slim om te doen en wat vind je gewoon stom? Wat zou je heel graag willen, maar lukt niet altijd, en wat houdt je dan tegen? Waar ben je trots op en waar schaam je je voor?

We gaan op zoek naar tips, maar duiken er samen ook wat dieper in. Hopelijk herken je er iets in en helpt het je ermee aan de slag te gaan. Want dat is wel de bedoeling, en ook best urgent. Ik probeer het makkelijker voor je te maken door deze podcast en door mijn boek Dit is een goede gids voor een duurzame lifestyle.

We hebben namelijk iedereen nodig voor een duurzamere toekomst. Zowel jou als luisteraar als onze gast van vandaag. En dat is een heel bijzondere: Patrick Martens. Een heerlijke presentator — ik kijk supergraag naar hem — van programma’s als De Smaak van… en tot voor kort Koffietijd. Acteur in musicals en iconische series als Goede Tijden en Zoop, winnaar van Het Perfecte Plaatje, fervent Wie is de Mol-deelnemer, podcastmaker, stemacteur, expert op het gebied van slapeloosheid en, misschien wel het belangrijkste in dit rijtje, mijn buurman.

Oké, er zitten wat huizen tussen, maar wij noemen elkaar Buf, toch?

Patrick Martens:
Absoluut. Ja, Buf.

Marieke Eyskoot:
Buf. Hé Buf, wat fijn dat je er bent.

Patrick Martens:
Ja, wat gezellig. Wat leuk. Hallo, welkom.

Marieke Eyskoot:
Hoe is het om hier te zijn, zo in de Hortus na sluitingstijd?

Patrick Martens:
Dit is voor het eerst, moet ik eerlijk zeggen. En we zitten natuurlijk in een prachtige kas.

Marieke Eyskoot:
Ja, de palmenkas.

Patrick Martens:
Ja, de palmenkas. Dit is alsof je een soort vakantie bent. Maar dan toch om de hoek. Heel duurzaam eigenlijk, dit gevoel.

Marieke Eyskoot:
Je bent nu al mijn ideale gast. Als je wil zien hoe dit eruitziet: op YouTube kun je ons ook bekijken. Als je lekker aan het luisteren bent: Pet zwaait even naar je. En ook op socials laten we hier wat dingen van zien, zodat je kan zien hoe prachtig het hier is.

We beginnen elke aflevering met de worsteling van de week. Misschien een duurzame keuze die je wel maakte, maar die je eigenlijk niet leuk vond. Of iets helemaal niet duurzaams wat je deed deze week. Want er zijn allemaal mensen — ik ook — waarbij het gewoon niet lukt om het honderd procent goed te doen.

Patrick Martens:
Nee, dat kan bijna niet. Hoe graag je ook wil, het lukt gewoon niet. We lopen overal tegen dingen aan. Maar er is één struggle waar ik me heel erg aan irriteer: het scheiden van blikjes.

Marieke Eyskoot:
Oh, vertel.

Patrick Martens:
Ja, je kan je ook afvragen waarom ik eigenlijk steeds blikjes koop. Maar goed, zo’n fles cola of frisdrank drink ik niet vaak. Dan neem je één glas en dan is de prik eruit. Dat is gewoon niet lekker. Dus ik neem vaak kleine blikjes. Net een glaasje, net even een shotje cola. Ik drink geen koffie, dus ik moet ergens cafeïne vandaan halen. Dat is dan een colaatje zero.

Die blikjes kun je nu recyclen, super fijn. Je zet ze in de keuken. Maar je gaat niet voor één blikje naar de supermarkt om die tien cent te innen. Dus je spaart ze op. Tot je een tas hebt waarvan je denkt: oké, dit is genoeg. Dat voelt bijna alsof je een gratis reep chocolade hebt.

Maar ik spoel ze niet altijd goed uit, dus die tas wordt helemaal plakkerig. Dat is irritatie één. Inmiddels doe ik dat wel vaker, dat is slimmer. En dan kom je bij de supermarkt en is dat apparaat stuk. Dan sta je daar met je tas, met je blikjes, met je goede gedrag. Dan denk ik soms: ik gooi het wel gewoon in de prullenbak ernaast, ik ben er klaar mee.

Maar dan denk ik ook: nee, dat moet ik niet doen. Er zijn genoeg mensen die die tien cent beter kunnen gebruiken dan ik. Dus dan zet ik het netjes naast het apparaat. Maar ik irriteer me er wel aan.

Marieke Eyskoot:
Het moet wel werken, hè. Dat is denk ik waar het op stukloopt. Want als je het gevoel hebt dat je alles goed probeert te doen en het systeem werkt niet mee, dan haak je af.

Patrick Martens:
Ja, precies. Dan denk ik: waarom kwamen ze hier niet eerder mee? Met een systeem dat gewoon goed werkt. Het voelt een beetje als een omgekeerde wereld. We zijn er eigenlijk nog helemaal niet klaar voor.

Marieke Eyskoot:
En als je het dan in zo’n prullenbak zou proppen, voel je je daar ook niet beter van. Het helpt niet. Je denkt alleen maar: gatver, nu is het ook niet gelukt. Dat het ernaast zetten nog iemand kan helpen, voelt dan beter. Ik vind die ringen om vuilnisbakken ook zo goed, waar je flesjes en blikjes in kunt zetten zodat anderen ze kunnen pakken.

Patrick Martens:
Ja. Ik heb me daar wel eens over uitgesproken op social media. Toen zeiden medewerkers ook: ja, maar het komt doordat het plakt. Door siroop en restjes gaan die machines kapot. Dus in die zin ligt het ook bij de mensen.

Marieke Eyskoot:
Ja, maar blijf het wel doen, Pet.

Patrick Martens:
Zeker. Ik kan ook geen leeg potje mayonaise zomaar in de prullenbak gooien. Dat gaat gewoon niet meer. Dat zit zo in mijn systeem. Maar wij wonen in dezelfde straat: wij hebben bakken voor de deur. In de binnenstad is dat lastiger. Dan moet je alles in tassen verzamelen en ver lopen naar een glasbak, of er is er geen. Dan snap ik wel dat die drempel hoger wordt.

Marieke Eyskoot:
Zal ik je iets vertellen wat ik deze week lastig vond?

Patrick Martens:
Deze week?

Marieke Eyskoot:
Ja. Chocoladekruidnoten.

Patrick Martens:
Love it. Love it very much.

Marieke Eyskoot:
Ik eet plantaardig. Dat betekent dat je over het algemeen bijna alles kan eten, omdat er voor heel veel dingen vervangers zijn. Gewone kruidnoten zijn bijvoorbeeld bijna altijd plantaardig. Veel speculaas ook. Als je biologische neemt, zit er in elk geval geen palmolie in, en vaak zonnebloemolie.

Ik eet plantaardig omdat de impact van zuivel op de wereld eigenlijk vergelijkbaar is met die van vlees. Dat is een van de belangrijkste dingen die je kunt doen: minder vlees en zuivel eten. En ik wil ook gewoon niet meer bijdragen aan dierenleed.

Vaak hoef ik bijna niks te laten. Maar de perfecte chocolade-kruidnoot heb ik nog niet gevonden. En het is feestdagentijd. Dat vind ik soms lastig.

Dus ik heb ooit bedacht: ik geef mezelf drie momenten per jaar waarop ik het wel neem. Met Sinterklaas, met kerst en met Pasen. Dat zijn smaken die zo verbonden zijn met herinneringen.

Patrick Martens:
Maar dat is dan alleen chocola? Of zit je dan ook een hele koe naar binnen te werken?

Marieke Eyskoot:
Nee, dit gaat echt over snoep. Ik eet al sinds mijn elfde of twaalfde geen dieren meer. Dit gaat echt over snoep. Maar ik moet wel oppassen dat het niet ineens een hele feestmaand wordt.

Die smaken passen zo bij je jeugd. Als ik een zak van die kerstkransjes koop, dan is het gewoon echt kerst.

Patrick Martens:
En dat gaat dan ook in één keer op natuurlijk.

Marieke Eyskoot:
Ja, dat gaat wel snel. Dat is gewoon zo. Maar ik vind het ook leuk om keuzes te maken die goed zijn voor mij en goed zijn voor de wereld. Daar haal ik plezier uit. Dus ik word er ook niet per se blijer van als ik het in karrenvrachten naar binnen werk.

En die chocolade die ik net noemde aan het begin — Golden White — dat was dus een chocoladeletter. Het was wit, maar met karamelsmaak. Ik ben niet altijd fan van witte chocolade, want dat kan wat flauw zijn, maar deze was echt heel lekker. Ik ga kijken of ik ’m nog voor je kan vinden.

Patrick Martens:
Stop. Ik kom in de bus.

Marieke Eyskoot:
Ja, dat ga ik gewoon doen. Snoep is sowieso mijn worsteling, goed om te weten

Marieke Eyskoot:
Ik heb heel veel dingen opgenoemd die je doet, en dat was natuurlijk nog lang niet alles. Maar ik heb voor deze podcast één bijzonder ding overgeslagen. In 2020 maakte jij een online miniserie voor LINDA: Patrick wil duurzaam.

Patrick Martens:
Ja. Waarom deed ik dat? Omdat ik eigenlijk heel veel vragen had. Wat is nou eigenlijk mijn footprint, mijn afdruk op deze aarde?

Als het over duurzaamheid gaat, hoor je ook vaak mensen zuchten. Ook nu nog, in deze tijd. “We mogen dit niet meer, we moeten dat.” En door al die klimaatprotesten werkt het soms ook averechts bij andere mensen. Dat je denkt: houd op met dat gezeur.

Marieke Eyskoot:
Dat gevoel bestaat zeker, ja. Dat kan zo overkomen.

Patrick Martens:
Zeker. En dat was voor mij zo’n moment dat ik dacht: ik wil zelf een keer op onderzoek. Hoe duurzaam leef ik eigenlijk? En hoe duurzaam zou ik kunnen leven? In eten en in wonen.

Dat was een ontzettend leerzaam en ook leuk project om te doen, omdat het heel persoonlijk was. Je schrikt ook. Het is confronterend. Je zit in gewoontes waarvan je eigenlijk helemaal niet weet: oh, is dit ook zo slecht?

Zuivel bijvoorbeeld. Sinds wij daarover hebben gesproken ben ik plantaardige yoghurt en kwark gaan eten.

Marieke Eyskoot:
Bedoel je sinds wij het daarover hebben gehad? Wat leuk. Toen was jij bij Koffietijd en toen zei je dat ook.

Patrick Martens:
Ja. We denken bij duurzaamheid vaak meteen aan grote dingen, maar je kan ook hele kleine dingen doen. Zoals plantaardige yoghurt. Toen dacht ik: ik ben best wel een kwarketer. Dus: let’s give it a try.

Ik proefde eigenlijk geen verschil. En toen dacht ik: als ik geen verschil proef, waarom zou ik dan kiezen voor iets dat zoveel leed met zich meebrengt? Dus dat zijn van die kleine oplossingen.

Marieke Eyskoot:
Ja, het ging toen over: doe iets kleins, maar iets wat je elke dag doet. Dan maak je ineens een grote impact.

Patrick Martens:
Precies. Wat leuk trouwens, dat wist ik niet. Jij bent geïnfluenced, lieve Buf.

Voor dat programma ben ik ook een gezin gaan volgen dat best wel extreem was. In die zin helemaal zelfvoorzienend. Ze vingen regenwater op, filterden dat. Ze verbouwden al hun eten zelf. Geen vlees. Zonnepanelen. En qua toilet gingen ze een jaar met zaagsel werken en een composthoop.

Dat is niet voor iedereen weggelegd, snap ik. Maar zij waren zo bezig met alles wat de natuur ons te bieden heeft. En toen dacht ik: we hebben al die externe dingen eigenlijk helemaal niet zo hard nodig.

Marieke Eyskoot:
Heeft het je ook echt veranderd? Heeft het iets teweeggebracht bij je?

Patrick Martens:
Ja, zeker. Als je dat eenmaal zo ervaart, dan wil je ook dingen aanpassen. Maar ik merk ook dat ik het soms lastig vind om dat vol te houden.

Marieke Eyskoot:
Nou, daarom zitten we hier. En voor de mensen die luisteren: we zetten de link naar de serie in de shownotes. Het zijn drie afleveringen, toch?

Patrick Martens:
Ja, drie.

Marieke Eyskoot:
Dan kun je Patrick in actie zien. En je had het ook over voedselverspilling.

Patrick Martens:
Ja. Meer dan een derde van wat wij aan voedsel produceren wordt gewoon vernietigd. Weggegooid. Dat je denkt: zo zonde.

Er zijn restaurants door heel Nederland, ook in Amsterdam, die alleen maar koken met afgekeurd eten. Een komkommer die niet helemaal recht is, een paprika die er raar uitziet. Het is allemaal prima te eten, maar het wordt weggegooid omdat men denkt dat wij keurige groentes willen.

Marieke Eyskoot:
Dat wordt ons aangepraat dat we dat willen. Terwijl we het eigenlijk niet willen.

Patrick Martens:
Nee, echt. Het interesseert toch niemand? Het is vooral handig voor de supermarkt: alles dezelfde maat, alles strak.

Marieke Eyskoot:
Met dit soort waardes of onderwerpen, ging het daar thuis bij jullie over? Ben je daar bewust mee opgevoed?

Patrick Martens:
Achteraf gezien ben ik eigenlijk gewoon ontzettend biologisch opgegroeid. Ik kom van het platteland, het Brabantse platteland. Wij hadden een eigen akker. Daar verbouwden we onze groentes en aardappelen. We hadden heel veel fruitbomen, daar maakte mijn moeder jam van.

Voordat we op vakantie gingen, moesten we altijd meehelpen met oogsten. Dus de tuinbonen, snijbonen, kolen, uien, alles moest van die akker af. Dat moesten we dan schoonmaken. Zo konden we ook een beetje vakantiegeld meeverdienen.

Ik kom uit een jagersfamilie, dus misschien niet per se heel duurzaam, want we hadden ook ons eigen vlees. Maar we waren wel heel zelfvoorzienend. En eerlijk gezegd was het ook gewoon hartstikke lekker.

Ik heb echt heel goed gegeten in mijn jeugd. Drie gangen: soep vooraf, ook zelfgemaakt, daarna het eten en dan nog een toetje. De vriezer lag altijd helemaal vol met verse groentes.

Maar duurzaamheid als onderwerp, nee, dat was niet iets waar we het over hadden. Dat was gewoon hoe we leefden.

Marieke Eyskoot:
Terwijl die manier van leven wel heel veel raakvlakken heeft met wat we nu duurzaam noemen.

Patrick Martens:
Zeker. Maar dat heb ik me toen helemaal niet zo gerealiseerd. Dat was gewoon normaal. Dat was hoe wij leefden.

Marieke Eyskoot:
En nu heb je een totaal ander leven, hier in de stad, bij ons in de straat. Daar is geen sprake van een akker of fruitbomen.

Patrick Martens:
Nee, totaal niet. En ik heb me daar ook wel een beetje tegen afgezet. Want je wordt ouder, je krijgt andere dromen. Ik dacht toen echt: is dit dan mijn leven hier in het dorp? Ik wilde naar de grote stad. Ik wilde in de media werken, acteur worden. Dat was allemaal niet te vinden in Rijsbergen.

Dus ik ging naar de stad en ik vond dat fantastisch. Maar nu word ik ouder. Ik ben nu 45. En dan denk ik wel eens: zo slecht was het daar eigenlijk helemaal niet.

Dan verlang ik soms naar die tuin en naar dat leven. Dat was eigenlijk ook gewoon heel fijn.

Marieke Eyskoot:
Bijzonder, zo’n cirkel die je maakt.

Patrick Martens:
Ja. Zou ik echt terug willen? Nee, dat hoeft ook niet. Maar ik heb wel steeds meer waardering gekregen voor hoe ik daar ben opgegroeid. Met die normen en waarden. Het was fijn. En het was veilig.

Marieke Eyskoot:
En die normen en waarden zitten natuurlijk ook gewoon in jou.

Patrick Martens:
Ja, zeker. Die neem je gewoon mee.

Marieke Eyskoot:
Om een beetje in deze gedachtengang te blijven: in elke podcast bespreken we een aantal persoonlijke vragen. Die heb ik je ook van tevoren laten weten, zodat je er even over kon nadenken. De eerste daarvan is: wat is je duurzame deal? Dat leg ik dan uit als een hele fijne duurzame ervaring, iets waar je heel blij van wordt, iets wat je heel leuk vindt aan duurzamer leven. Wat misschien ook wel je tip aan iemand anders zou zijn.

Patrick Martens:
Nou, ik heb mijn huis een beetje kunnen verduurzamen. En daar ben ik echt heel blij mee.

We wonen in een hele typische Amsterdamse straat met oude huizen. Alles was enkel glas. En bij mij zat er aan de voorkant zelfs nog van dat bubbelend glas. Daar zat ook een handtekening in gegraveerd. Dat deden ze vroeger met een ring, dan kraste je je naam erin. Zo oud is dat huis.

Maar het was ook echt ongelooflijk tochtig. Het waaide gewoon naar binnen. En als het koud was, hoorde je echt die ramen zo tikken en die deuren bewegen. Het voelde alsof er een poolwind mijn huis binnenkwam. Dan dacht ik: ik ben hier gewoon aan het stoken voor de buren.

Met die energieprijzen dacht ik: hier moet ik iets mee. Overal dubbel glas laten plaatsen is hartstikke duur, maar dat heb ik gelukkig wel kunnen doen. En daarnaast heb ik tochtstrips geplaatst.

Dat is echt een tip. Kijk, je hoeft niet meteen je hele huis volledig te laten isoleren, maar tochtstrips – vooral onder deuren, bijvoorbeeld bij een balkon – schelen zó veel. Bij mij sloten die deuren niet goed. Nu zitten er tochtstrips aan de zijkanten en onder. Dat maakt echt een enorm verschil.

Als ik nu mijn verwarming even wat hoger zet, wordt het meteen warm. Daarna kan hij lager en die warmte blijft gewoon binnen hangen. Dat is zo fijn. Het was wel een rib uit mijn lijf, dat zeg ik eerlijk. En ik snap ook heel goed dat niet iedereen dit kan. Ik had het geluk dat ik hiervoor had kunnen sparen.

Marieke Eyskoot:
Je kan altijd bij mij komen eten, dat weet je.

Patrick Martens:
Ah, dat is lief. Maar ik ben nog steeds heel blij dat ik die keuze heb gemaakt. Hopelijk zie je dat ook terug in de energiekosten. Het is een investering voor de lange termijn.

Marieke Eyskoot:
Ja, en je huis wordt er natuurlijk ook meer waard van. Jij hebt een koophuis, toch?

Patrick Martens:
Ja.

Marieke Eyskoot:
Ik huur deels, dus dit soort dingen kan ik niet doen. Maar gelukkig zijn ze bij ons wel flink aan het renoveren geweest. Ze hebben de muren zeven centimeter dikker gemaakt voor isolatie.

Patrick Martens:
Zeven centimeter?

Marieke Eyskoot:
Ja, aan alle muren. Dus we hebben een iets kleiner huis nu, maar het scheelt enorm. En dat was nog voordat al die energieprijzen zo omhoog gingen, dus de timing was echt ongekend.

Patrick Martens:
Ja, en gelukkig zijn er natuurlijk ook nieuwbouwhuizen. Die moeten sowieso veel duurzamer gebouwd worden.

Marieke Eyskoot:
Ja, daar gelden strengere eisen voor.

Patrick Martens:
Maar echt, voor mensen die het niet kunnen betalen: een tochtstrip is zo’n slimme en haalbare stap.

Marieke Eyskoot:
Ja, en zo’n borstel voor je brievenbus ook. Dank je wel voor jouw duurzame deal.

Dan gaan we nu naar je duurzame don’t. Je minst fijne duurzame ervaring, of iets wat je misschien nooit iemand zou aanraden.

Patrick Martens:
Het is een beetje dubbel, want er zit ook heel veel frustratie in. Ik heb een keer geprobeerd om een week lang al het plastic dat ik gebruikte te verzamelen. Dat was echt gigantisch. Daar schrik je van. Dan denk je: zó veel plastic, hoe is dat allemaal nodig?

Daarna heb ik geprobeerd om een week plasticvrij te leven. En dat vond ik echt heftig en confronterend. Want het zit niet alleen om groente heen, het zit overal omheen. Alles zit verpakt.

Nu zijn er wel winkels waar je plasticvrij kan winkelen. Dan neem je je eigen potjes mee, kan je pasta of rijst afwegen. Je hoeft het niet in verpakkingen te kopen. Ook chocolade kun je daar los kopen. Maar dat is wel echt duurder.

Dus ik vind het ingewikkeld. Ik heb ook niet zo’n vaste structuur in mijn leven. Mijn werk gaat alle kanten op. En dan denk je ineens: oh, ik moet nog snel even iets halen. En dan ben je toch weer aangewezen op de normale supermarkt.

Maar ik zou mensen wel willen aanraden om het eens te proberen. Verzamel een week lang al je plastic. Leg het bij elkaar. Kijk ernaar. En als je er niks van vindt, ook prima. Maar ik kan me bijna niet voorstellen dat je er niks van vindt. Dan trek je er toch conclusies uit en ga je vanzelf iets bewuster opletten.

Ik ben trouwens niet anti-plastic. Plastic is een fantastisch product. Je kunt er alles van maken, het blijft lang goed. Het probleem is vooral dat het in de natuur terechtkomt. Dat het niet vergaat. Dat dieren het opeten of erin vast komen te zitten. En dat het honderden jaren blijft bestaan. Dat kunnen we gewoon niet maken.

Marieke Eyskoot:
Ja, en het kost ook veel energie om te maken. Maar inderdaad: het is niet per se een slecht product. Het is de manier waarop wij ermee omgaan die het probleem is.

Er zijn ook gewoon dingen die echt niet hoeven. Sinaasappels in plastic bijvoorbeeld. Watermeloenen in plastic. Of een doosje waar dan weer een zakje in zit, en daar weer iets in. Dan kun je ook zeggen: dit koop ik gewoon niet.

Elke keer dat je iets koopt, zeg je eigenlijk tegen een merk of een winkel: ik vind dit goed, ga hiermee door. Dus we hebben daar veel meer invloed dan we denken.

Patrick Martens:
Ja, dat klopt. Wat ik dan wel mis, zijn die plastic rietjes.

Marieke Eyskoot:
Die mis je?

Patrick Martens:
Nee, die mis ik niet. Maar ik vind die kartonnen rietjes echt vreselijk.

Marieke Eyskoot:
Ik gebruik gewoon geen rietjes meer.

Patrick Martens:
Ja, dat doe ik nu ook. Maar soms krijg je dan zo’n goor bamboerietje.

Marieke Eyskoot:
Je moet het ook gewoon zeggen: ik wil geen rietje.

Patrick Martens:
Ja, precies. Ik wil het gewoon niet. Ik kan ook prima zonder rietje drinken.

Marieke Eyskoot:
Ja, het is heel raar aan je mond.

Patrick Martens:
Het is gewoon raar.

Marieke Eyskoot:
Dan gaan we door naar de volgende vraag. Heb je een duurzame dilemma? Iets wat je heel graag zou willen, maar wat nog niet lukt of waarvan je nog niet weet hoe.

Patrick Martens:
Ja, dan komen we toch weer terug bij zuivel. Ik lust heel veel dingen niet, zoals melk en dat soort dingen, dat vind ik echt niet te doen. Plantaardige melk ook niet per se. Maar kaas… ik ben echt een kaasmens.

Mijn vriend is echt Mister Cheese. Vooral Franse kazen. Ik kan echt kilo’s kaas eten. Pizza’s, kaas, kaas, kaas. Ik hou gewoon van kaas.

Ik heb vegan kaas geprobeerd en ik vind dat echt niks. Jij zegt dan: “Ik geef je de lekkerste vegan kaas die je ooit hebt gehad.” Maar jij vindt dat lekker. Ik weet niet of ik dat ook ga vinden.

Vlees kan ik makkelijk laten staan. Dat mis ik niet zo. Zuivel is gewoon veel moeilijker. Die kwark is gelukt. Dat is prima. Maar echt een goede kaas… die heb ik nog niet gevonden.

Marieke Eyskoot:
Nou, alle kaastips zijn welkom voor Patrick.

Patrick Martens:
Ja, alsjeblieft. Dat is mijn dilemma. Dat is toch leuk om te hebben in je leven.

Marieke Eyskoot:
Zeker. En misschien is het ook niet altijd nodig dat alles één-op-één vervangen wordt. Je kan het soms ook gewoon minder doen.

Patrick Martens:
Een ander duurzaam duiveltje voor mij is vliegen. Ik hou van reizen. Ik vind het belangrijk om de wereld te zien en soms ook uit die westerse bubbel te stappen. Dat relativeert enorm. Ik ben me er heel erg van bewust dat dit een luxe is, maar ik vind het ook goed voor je algemene ontwikkeling.

Maar vliegen wordt steeds ingewikkelder. Ik stap niet meer gedachteloos in een vliegtuig. Ik denk nu echt: oh god, doe ik dit wéér. En toch vlieg ik best vaak.

Marieke Eyskoot:
Hoe vaak is vaak?

Patrick Martens:
In 2023 denk ik zo’n tien of elf keer. Dat is niet alleen vakantie, dat is ook werk. Maar ik heb er wel echt vliegschaamte bij. Overal zijn klimaatprotesten, de druk op de wereld is groot, en dan stap ik in een vliegtuig. Dat voelt als een dikke middelvinger. Naar anderen, maar ook naar mezelf.

Ik heb vorig jaar ook met de trein gereisd op vakantie. Dat was fijn. Dit jaar wilden we eigenlijk met de auto. We proberen het allemaal minder te doen. Maar ja, ik schaam me er wel voor. Dus in 2024 wil ik echt minder vliegen. Ik kan het niet meer aan mezelf verkopen.

Marieke Eyskoot:
Ik herken dat wel. De wereld is zo prachtig. Reizen helpt ook om te zien wat je wilt beschermen. Tegelijkertijd hebben wij gewoon veel geluk gehad dat we hier zijn geboren. Veel privileges.

Ik vlieg ook veel minder dan vroeger. Afgelopen zomer zijn meneer IJskoot en ik met de trein naar Schotland gegaan. En ook daar alles met de trein gedaan. Dat was een van de mooiste reizen die ik ooit heb gemaakt. De natuur, de treinroutes… echt absurd mooi.

Patrick Martens:
Maar treinreizen is zó duur.

Marieke Eyskoot:
In ons geval viel dat echt mee.

Patrick Martens:
Maar vergeleken met vliegen is het duur. Vliegen is gewoon absurd goedkoop. Voor zeventig euro zit je ergens anders.

Marieke Eyskoot:
Ja, dus het probleem is niet dat treinreizen duur is, maar dat vliegen te goedkoop is. Dat klopt. Dat is totaal uit verhouding.

Patrick Martens:
Zeker als je een gezin hebt en last minute wilt boeken. Dan is de trein bijna niet te betalen. Voor een retour naar Italië zit je zo aan tweehonderdvijftig euro.

Marieke Eyskoot:
Dat is een heel belangrijk punt. En daar moeten echt Europese regels voor komen. Treinreizen moet goedkoper, toegankelijker en makkelijker worden. Binnen Europa hoeft vliegen eigenlijk vaak helemaal niet.

Er zijn wel wat trucjes. Op tijd boeken scheelt veel. En misschien moeten we ook af van het idee dat alles last minute moet. Wij hebben bijvoorbeeld Interrail gedaan. Je kunt ook een pas kopen voor vijftien aaneengesloten dagen, dat is veel goedkoper dan mensen denken.

Patrick Martens:
Dat wist ik niet.

Marieke Eyskoot:
Ja, daar schrok ik zelf ook van. Ik verdien ook geen bakken met geld, maar dit was goed te doen. Tegelijkertijd blijft staan dat de verhouding scheef is. Daar ben ik het volledig mee eens.

Patrick Martens:
Ja, dat is zó belangrijk voor de toekomst.

Marieke Eyskoot:
Absoluut. Heb jij een duurzame droom? Iets waar je naartoe wilt?

Patrick Martens:
Misschien ooit toch de stad uit. Terug naar hoe ik ben opgegroeid. Een akkertje, eigen groente verbouwen. Iets zelfvoorzienends. Minder afhankelijk zijn van commerciële bedrijven.

Marieke Eyskoot:
Dat verrast me een beetje.

Patrick Martens:
Ja? Ik hou van de stad hoor. Maar ik word ouder. Ik ben nu 45. Soms loop ik op zaterdag door de stad en denk ik: waarom is het zo druk? Oh ja, mensen gaan uit. Dan denk ik: nee hoor, ik ga lekker naar huis. Kacheltje aan, serie kijken.

De stad is fijn voor het gemak en werk. Maar misschien is het ook wel lekker om er iets buiten te gaan wonen. Onder de rook van Amsterdam. Ik weet het niet. Het is een droombeeld.

Marieke Eyskoot:
Is er iets waar je nu trots op bent, wat je doet op het gebied van duurzaamheid, iets wat je sowieso blijft doen?

Patrick Martens:
Nee. Nee, eigenlijk niet. Ik heb daar wel over nagedacht. Ik probeer het wel, maar ik durf nog niet echt hele drastische keuzes te maken. Ik eet veel minder vlees, maar niet helemaal geen vlees. En zo is het eigenlijk met alles. Het is steeds net iets minder, maar nog niet helemaal.

Misschien duurt het bij mij gewoon wat langer dan bij jou of bij mijn beste vriendin Georgina, die daar veel idealistischer in is. Dat is ook oké. Maar of ik ergens heel trots op ben? Nee, dat durf ik eigenlijk niet te zeggen.

Marieke Eyskoot:
Zou je dat wel leuk vinden? Om ergens trots op te kunnen zijn?

Patrick Martens:
Ja, zeker. Want het doet me wel degelijk iets. Ik loop misschien niet voorop bij klimaatprotesten, maar dat betekent niet dat het me niks doet. Ik maak me echt zorgen over het klimaat.

Aan de ene kant denk ik soms: het gaat niet eens om mij. Ik ben er misschien nog twintig, vijfentwintig jaar. Maar het gaat om de generaties daarna. Ik heb zelf geen kinderen, dus ik laat niemand direct achter. Maar er zijn zoveel mensen die wel kinderen en kleinkinderen hebben en zich hier totaal niet mee bezig lijken te houden. Terwijl het hún kleinkinderen zijn die hiermee moeten leven.

Marieke Eyskoot:
En tegelijkertijd gaat het ook wel degelijk om jou. En om mij. En om iedereen die er nu is. Wij zijn degenen die nu verschil kunnen maken. Wij zijn de ster van de show, zeg ik dan maar even.

Patrick Martens:
Ja.

Marieke Eyskoot:
Wij bepalen nu hoe het er straks uitziet. En je bent er nog gewoon bij hoor, oud mannetje.

Patrick Martens:
Ja, dank je wel.

Maar soms word ik er ook moedeloos van. Nederland heeft gestemd, en niet bepaald groen. Dan denk ik: we gaan misschien weer tien stappen terug. Dat voelt zo frustrerend.

Marieke Eyskoot:
Dat snap ik heel goed. Tegelijkertijd: dit kabinet is nog niet eens gevormd. En er zijn ook partijen en regio’s waar wel degelijk veel steun is voor klimaatbeleid. Vooral hier in de Randstad.

En los daarvan: in vier jaar is niet alles wat we hebben opgebouwd ineens weg. Sterker nog, dit geeft mij juist meer vuur. Ik denk dat mensen zich nu juist meer gaan uitspreken. Dat de beweging groter is dan we soms denken.

Patrick Martens:
Ja, dat voel ik ook wel. En ik ben blij dat jij dat zo voelt.

Marieke Eyskoot:
Ik neem jou daarin mee, Pet. En iedereen die luistert. Ik heb je eerder al beïnvloed, dus dat kan weer.

Patrick Martens:
Dat klopt. Ik sta daar ook echt voor open.

Marieke Eyskoot:
Ik had ook luisteraars gevraagd of ze een vraag voor jou hadden. En Nina had er één.

Nina (ingesproken vraag):
Hoi Patrick, Nina hier. Wij kennen je van tv, maar ik ben benieuwd hoe duurzaam het eigenlijk is bij programma’s als Koffietijd of Wie is de Mol. Is daar bewust aandacht voor? En probeer jij daar zelf iets aan bij te dragen?

Patrick Martens:
Televisie maken is op zichzelf niet duurzaam. Er gaat enorm veel stroom in zitten. Overal kabels, licht, techniek. Zeker live-tv is energie-intensief.

Koffietijd werd opgenomen in het Postcode Loterij-gebouw, dat is een van de groenste gebouwen van Amsterdam. Ze vangen regenwater op, spoelen daar de wc’s mee door. Er zit heel veel duurzame techniek in dat pand. Dus Koffietijd was wat dat betreft echt heel duurzaam.

Marieke Eyskoot:
En bij programma’s als Wie is de Mol of Het Perfecte Plaatje?

Patrick Martens:
Daar merk je dat veel minder. Wie is de Mol is altijd in het buitenland, dus daar wordt veel gevlogen met grote producties. Het Perfecte Plaatje was ook in Bonaire, dus dat is ook vliegen.

Expeditie Robinson doet het iets slimmer, omdat dat tegelijk met meerdere landen wordt opgenomen. Dezelfde spellen, dezelfde locatie, meerdere producties achter elkaar. Dat is vooral kostentechnisch slim, maar het scheelt natuurlijk ook iets.

Of het echt duurzaam is? Dat weet ik niet. Het blijft een grote productie.

Marieke Eyskoot:
Bij BinnensteBuiten doen we wel veel aan duurzaamheid. Elektrische auto’s, vegetarische catering voor de crew. We zijn ook aangesloten bij het Albert-project van de BBC, om tv-producties zo duurzaam mogelijk te maken.

Is duurzaamheid iets wat jij zelf aansnijdt op de set?

Patrick Martens:
Als kandidaat eigenlijk niet. Dan voel ik me daar niet zo op mijn plek. Maar je kunt wel dieetwensen doorgeven.

Marieke Eyskoot:
Doe je dat ook?

Patrick Martens:
Nee, eigenlijk niet. Maar ik pak wel altijd het vegetarische eten. Dat is meestal lekkerder.

Marieke Eyskoot:
Dan moet je de volgende keer ook gewoon zeggen dat je vegetarisch wilt.

Patrick Martens:
Ja, dat ga ik doen. Want het is inderdaad vaak lekkerder en voelt ook gezonder.

Marieke Eyskoot:
Dat zijn van die verschillende rollen die we allemaal hebben: consument, burger, professional. Op al die plekken kun je iets doen.

Dankzij Nina ga je daar misschien nu iets bewuster naar kijken.

Patrick Martens:
Zeker. Dank je wel, Nina.

Marieke Eyskoot:
We zijn bijna aan het einde. Neem je iets mee uit dit gesprek? Iets waar je mee aan de slag wilt?

Patrick Martens:
Dat heb ik eigenlijk altijd na een gesprek met jou. Jij duwt niks door iemands strot. Je geeft handvatten. Dat vind ik heel fijn.

Ik merk vooral dat ik mezelf vaak excuses geef. En dat ik nu denk: ja, dat zijn gewoon excuses. Het zit ’m echt in kleine dingen. En dit gevoel neem ik sowieso mee.

En ja… kaas. Dat blijft het ding.

Marieke Eyskoot:
Daar komen we op terug. Met tips. Grootschalig.

Patrick Martens:
Ik wacht op kaas aan de deur.

Marieke Eyskoot:
Is er iets wat je nog wilt meegeven?

Patrick Martens:
Maak het niet te groot of te ingewikkeld voor jezelf. Kleine dingen maken echt verschil. En soms denk je: ik heb geen zin om dit allemaal nog te recyclen. Maar denk dan aan het grotere plaatje. Aan de toekomst. Laat je niet gek maken.

Marieke Eyskoot:
Dat sowieso. Dank je wel, Patrick Martens, voor wie je bent en wat je doet.

Waar kunnen mensen je volgen?

Patrick Martens:
Op Instagram.

Marieke Eyskoot:
We zetten je duurzame serie in de show notes. En dan was dit Dit is een Goede Podcast voor een duurzamer leven, vanuit de Hortus Botanicus in Amsterdam.

Dank voor het luisteren, voor je steun aan een duurzamere wereld. Samen maken we de massa die het verschil maakt.

Patrick Martens:
Dank je wel. Super bedankt dat ik de eerste gast mocht zijn.